Du khách Trung Quốc phản bác chiêu bài 'công xưởng thế giới' của Việt Nam

Những năm gần đây, Việt Nam được quảng bá với thế giới như công xưởng thế giới tiếp theo và cực tăng trưởng mới nhất của châu Á, với những tít báo ngày càng rầm rộ theo mùa. Nhưng một làn sóng du khách Trung Quốc từng thực sự đến đó đang phản bác. Sau khi dạo phố cổ Hà Nội, TP.HCM và Đà Nẵng, một du khách đăng nhận xét thẳng thừng: đừng tin lời quảng bá, tổng thể Việt Nam giống một thành phố hạng ba của Trung Quốc. Phần bình luận đầy sự đồng tình, có người so sánh TP.HCM với Côn Minh của một thập kỷ trước, người khác nói giao thông Hà Nội đủ khiến du khách phát điên.

So sánh này thẳng thừng và hơi cay nghiệt, nhưng không phải không có cơ sở. Nhiều du khách Trung Quốc đến với hình dung được định hình bởi những lời bàn về một cường quốc sản xuất đang lên, và kỳ vọng hạ tầng sáng bóng cùng những thành phố nhanh nhẹn, chỉn chu. Thay vào đó họ thấy một bức tranh không đồng đều: những mảng phát triển hiện đại, phố xá đông đúc hỗn loạn, và dịch vụ công thay đổi rõ rệt tùy nơi. Khoảng cách giữa tít báo và vỉa hè chính là điều những bài đăng này thực sự mô tả.

Công bằng mà nói, ấn tượng của du khách chỉ là một lăng kính mỏng. Họ thấy sân bay, khu khách sạn và những góc phố đẹp nhất để chụp ảnh. Họ không thấy khu công nghiệp, sản lượng cảng hay chuỗi cung ứng đã kéo các nhà máy đến từ đầu. Đánh giá sự phát triển của một quốc gia qua vài ngày tham quan nói nhiều hơn về kỳ vọng của người đánh giá so với nền kinh tế.

Lịch sử cũng quan trọng ở đây. Nền tảng của Việt Nam vững hơn nhiều người ngoài nhận ra. Nhiều thập kỷ chiến tranh, một thời kỳ cô lập dài và sự mở cửa muộn màng, thận trọng khiến đất nước xuất phát từ điểm thấp, và chỉ mới một thế hệ để xây dựng lại. Quỹ thời gian nén lại đó giải thích nhiều điều du khách nhận thấy: tốc độ thay đổi nằm ngay cạnh những phần chưa hoàn thiện.

Còn một động lực thầm lặng khác. Du khách Trung Quốc đã dành hai thập kỷ qua chứng kiến thành phố của chính họ biến đổi với tốc độ phi thường, nên thước đo của họ về một thành phố hiện đại cao bất thường. Một nơi khiến du khách từ hầu hết nơi khác ấn tượng có thể trông khiêm tốn với người lớn lên cùng tàu cao tốc và giao hàng trong ngày. Đó không phải thước đo trung lập, và đáng để thừa nhận.

Điều này không có nghĩa Việt Nam đang bị thổi phồng ở mọi khía cạnh. Sản xuất thực sự đã dịch chuyển đến đó, và các thành phố đang thay đổi nhanh chóng. Nhưng khoảng cách giữa câu chuyện quảng bá của một quốc gia và trải nghiệm thực tế của du khách là có thật, và không riêng gì Việt Nam. Mọi nơi tăng trưởng nhanh đều bị san phẳng thành một khẩu hiệu rất lâu trước khi đường phố theo kịp.

Với du khách, bài học thực tế rất đơn giản: hãy đi với ít kỳ vọng hơn và nhiều tò mò hơn. Việt Nam đền đáp người lang thang qua khỏi con phố chính, ăn ở nơi người địa phương ăn và chấp nhận rằng một thành phố đang chuyển động không phải là sản phẩm hoàn chỉnh. Những du khách đăng nhận xét này không hề xem nhẹ đất nước. Họ đang đòi một bức tranh trung thực hơn bức tranh mà các tập brochure bán.

Điều cuộc tranh luận thực sự phơi bày là cách người ta đo lường tiến bộ khác nhau đến mức nào. Với một số người, đó là đường chân trời và bản đồ tàu điện ngầm. Với người khác, đó là cảm giác của một nơi vào một buổi chiều bình thường. Việt Nam, vẫn đang trong quá trình xây dựng, là nơi tốt để thử xem bạn thực sự tin vào thước đo nào.