Nhóm Hong Kong phát hiện nhựa phân hủy sinh học trong máu cá hồi
Axit polylactic, hay PLA, là một trong những chất thay thế nhựa thông thường được sử dụng rộng rãi nhất trên thế giới. Nó xuất hiện trong bao bì thực phẩm, màng nông nghiệp và cấy ghép y tế, và mang một nhãn hiệu đáng yên tâm: phân hủy sinh học. Một nhóm nghiên cứu tại Đại học Thành phố Hong Kong, do Vương Văn Hùng dẫn đầu, nay đã công bố công trình cho thấy nhãn hiệu đó có thể quá dễ chịu, sau khi tìm thấy các hạt PLA đã phân hủy trong máu cá hồi vân.
Điểm khởi đầu là một sự phân biệt dễ bị xóa nhòa. Một vật liệu phân hủy không nhất thiết là vật liệu phân hủy vô hại. Trong môi trường, PLA tiếp xúc với ánh sáng mặt trời, quá trình oxy hóa và nước, rồi vỡ thành những hạt ngày càng nhỏ với hóa học bề mặt và tính chất vật lý thay đổi theo thời gian lão hóa. Những hạt đã phong hóa đó không phải là vật thể được thử nghiệm khi nhựa còn mới.
Phần lớn độc học vi nhựa tập trung vào các cơ quan ở tuyến đầu: ruột, gan và mang. Máu nhận được ít sự chú ý hơn nhiều, dù đây là hệ thống vận chuyển đưa bất cứ thứ gì được hấp thụ đến phần còn lại của cơ thể. Nhóm Hong Kong chọn cá hồi vân làm đối tượng và tập trung cụ thể vào hệ tuần hoàn, đặt câu hỏi điều gì xảy ra khi các hạt vượt qua thành ruột.
Việc chọn cá không phải ngẫu nhiên. Nuôi trồng thủy sản và đánh bắt tự nhiên đều nằm ở hạ nguồn của mọi thứ trôi từ đất liền, và cá tiếp xúc liên tục chứ không phải từng đợt. Cá hồi vân là loài phòng thí nghiệm được nghiên cứu kỹ, giúp dễ so sánh kết quả giữa các thí nghiệm.
Điều mà công trình hướng tới là suy nghĩ lại về cách chứng nhận nhựa phân hủy được. Nếu lão hóa thay đổi cách một hạt tương tác với mô, thì các đánh giá an toàn dựa trên vật liệu mới nguyên có thể đang đo sai thứ. Logic tương tự áp dụng cho cả nhóm polymer phân hủy sinh học và gốc sinh học rộng lớn hơn đang được mở rộng quy mô làm chất thay thế.
Đối với người tiêu dùng, bài học thực tế không phải là từ bỏ các lựa chọn thay thế nhựa thông thường. Mà là ‘phân hủy sinh học’ mô tả điều một vật liệu làm, chứ không phải điều nó để lại. Câu hỏi mà các nhà nghiên cứu đang nhấn mạnh là liệu những mảnh vỡ sinh ra trong quá trình đó có vô hại, trơ hay là một thứ hoàn toàn khác.
Bước tiếp theo của hướng nghiên cứu này là xác định liệu các hạt tìm thấy trong máu có tích tụ, bị đào thải hay gây phản ứng ở thành mạch, và liệu tác động có khác nhau giữa vật liệu phong hóa và vật liệu mới. Đó là những thí nghiệm chậm, nhưng chính chúng sẽ biến một lời cảnh báo thành tiêu chuẩn quản lý. Cho đến lúc đó, phát hiện này vẫn là một lời cảnh giác: chất thay thế không tự động là lựa chọn an toàn.