Đạo diễn phim Trung Quốc và lập luận lặng lẽ về sự cô đơn

Bộ phim mở đầu bằng một bài hát. Khi bản thu âm của ca sĩ Đài Loan Thái Cầm vang lên, máy quay trôi từ phải sang trái qua dòng sông Phú Xuân, mặt nước phủ sương, rồi dừng lại ở một tòa nhà dân cư và tiến vào căn hộ của một gia đình. Cảnh mở đầu chậm rãi, có chủ đích ấy đặt ra tông giọng cho ‘First Taste of Loneliness’, bộ phim mới của đạo diễn Gu You, người đã chia sẻ về tác phẩm trong một cuộc phỏng vấn với một tờ báo văn hóa Trung Quốc.

Nhan đề là một sự khiêu khích. Trong tiếng Trung đời thường, cô đơn thường bị coi là một vấn đề cần giải quyết, một thứ cần khắc phục bằng nhiều bạn bè hơn, nhiều kế hoạch hơn, nhiều tiếng ồn hơn. Lập luận của Gu, như ông trình bày trong cuộc phỏng vấn, đi theo hướng ngược lại: cô đơn không nhất thiết là 烦恼, từ chỉ rắc rối hay lo lắng. Nó cũng có thể là một lối vào, nơi một người bắt đầu nhìn rõ. Sự phân biệt này quan trọng vì nó định hình lại một cảm giác mà nhiều người dành cả đời để tránh né.

Cuộc trò chuyện nhanh chóng chuyển sang ý niệm về sự trưởng thành. Gu mô tả đó là khoảnh khắc một người chấp nhận rằng thế giới chứa cả tốt lẫn xấu, dù người đó có thích hay không. Câu nói xuất hiện hai lần trong bài phỏng vấn được công bố, như để nhấn mạnh. Đó là một ý nghĩ giản dị, nhưng nó nằm ở trung tâm logic cảm xúc của phim: các nhân vật không được yêu cầu trở nên hạnh phúc hơn, chỉ được yêu cầu trung thực hơn về những gì họ đang trải qua.

Việc chọn bối cảnh của Gu mang trọng lượng riêng. Sông Phú Xuân, ở tỉnh Chiết Giang, từ lâu gắn liền với tranh phong cảnh cổ điển Trung Quốc, đặc biệt là tác phẩm của Hoàng Công Vọng, người có bức cuộn về chính dòng sông này là một trong những tác phẩm nghệ thuật nổi tiếng nhất của đất nước. Bằng cách mở đầu trên mặt nước mờ sương ấy, bộ phim mượn một phần sự tĩnh lặng đó. Máy quay không vội vã. Nó để sương mù làm công việc của mình.

Cuộc phỏng vấn cũng chạm đến kết cấu của đời sống thường nhật. Các nhân vật trong phim sống trong những khu chung cư, không phải cung điện; họ ăn, họ lo lắng, họ ngồi với những suy nghĩ của mình. Quy mô đó là có chủ đích. Một câu chuyện về cô đơn không cần một biến cố kịch tính, và Gu dường như ít quan tâm đến những sự kiện lớn hơn là những điều chỉnh nhỏ mà người ta thực hiện khi không có ai nhìn.

Đối với khán giả quốc tế, sức hấp dẫn không phải là sự lạ hóa. Đó là sự đồng cảm. Các thành phố Trung Quốc ồn ào, nhanh và đông đúc, và áp lực phải kết nối xã hội là có thật. Một bộ phim coi sự cô đơn không phải là thất bại nói lên nỗi bất an rộng lớn hơn, thứ xuất hiện trong các bài viết tự lực, trong thói quen dùng điện thoại đêm khuya và trong những quyết định lặng lẽ của người ta về việc để ai bước vào cuộc đời mình.

Phong thái của Gu trong cuộc phỏng vấn không vội vàng. Ông không đưa ra khẩu hiệu. Ông nói về sự chấp nhận, về thế giới vốn dĩ như nó là, và về giá trị của việc ở lại với một cảm giác đủ lâu để hiểu nó. Liệu bộ phim có thành công hay không sẽ phụ thuộc vào việc khán giả có sẵn lòng ngồi với sự chậm rãi đó hay không.

Tên tuổi của đạo diễn có thể xa lạ bên ngoài Trung Quốc, và bộ phim chưa được chiếu rộng rãi ở nước ngoài. Nhưng những câu hỏi nó đặt ra có thể mang đi bất cứ đâu. Ở một mình mà không lạc lối có nghĩa là gì? Và điều gì sẽ thay đổi nếu một nền văn hóa ngừng coi sự cô đơn là triệu chứng và bắt đầu coi đó là một kỹ năng?